Chủ tịch Tập đoàn Sunhouse Nguyễn Xuân Phú (Shark Phú) vừa chia sẻ câu chuyện cạnh tranh đầy khốc liệt với doanh nghiệp Trung Quốc tại thị trường Mỹ, tiết lộ rằng Sunhouse từng lỗ liên tiếp suốt 5 năm trước khi tìm ra cách tạo lợi nhuận nhờ học hỏi mô hình quản trị và tối ưu chi phí từ chính đối thủ.
Phát biểu tại Diễn đàn Lãnh đạo Doanh nghiệp trẻ Việt Nam 2026, Shark Phú cho rằng nhiều doanh nghiệp Việt Nam thất bại khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu không hẳn do yếu về công nghệ hay năng lực sản xuất, mà chủ yếu đến từ hạn chế trong tư duy quản trị và kiểm soát giá thành. Theo ông, nếu cạnh tranh trực diện với doanh nghiệp Trung Quốc bằng mô hình quản trị cũ, phần lớn doanh nghiệp Việt sẽ gặp bất lợi lớn về chi phí sản xuất.
Sunhouse từng lỗ 5 năm khi xuất khẩu sang Mỹ
Theo chia sẻ của Shark Phú, giai đoạn đầu Sunhouse tham gia sản xuất lò chiên không dầu xuất khẩu sang Mỹ, doanh nghiệp từng có lợi thế nhờ chính sách áp thuế cao của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc. Năm 2021, mỗi sản phẩm lò chiên không dầu của Sunhouse được bán sang Mỹ với giá khoảng 59 USD/chiếc.
Tuy nhiên, khi thị trường thay đổi và khoảng cách về thuế dần thu hẹp, các nhà nhập khẩu Mỹ bắt đầu yêu cầu doanh nghiệp Việt phải bán với mức giá tương đương hàng Trung Quốc. Áp lực cạnh tranh khiến giá bán liên tục giảm sâu qua từng năm.
Sau khoảng 5 năm, giá bán sản phẩm giảm từ 59 USD xuống chỉ còn khoảng 37 USD mỗi chiếc dù chi phí nguyên vật liệu, logistics và nhân công đều tăng. Điều này khiến Sunhouse rơi vào tình trạng sản xuất càng nhiều càng lỗ.
Shark Phú cho biết doanh nghiệp Trung Quốc luôn có giá thấp hơn khoảng 10% – 15%, trong khi chi phí sản xuất của doanh nghiệp Việt cao hơn từ 15% – 20%. Không chỉ vậy, các đối thủ còn có khả năng kiểm soát dữ liệu thị trường và phản ứng rất nhanh về giá, khiến hàng Việt gần như không có cơ hội cạnh tranh trực tiếp.
Bước ngoặt khi “bắt tay” với đối thủ Trung Quốc
Đứng trước áp lực kéo dài, Shark Phú quyết định thay đổi chiến lược. Thay vì tiếp tục đối đầu, Sunhouse chủ động hợp tác với chính doanh nghiệp Trung Quốc để cùng tối ưu chuỗi cung ứng và chia sẻ phương thức quản trị.
Theo đó, hai bên thống nhất minh bạch chi phí sản xuất, cấu phần linh kiện và lựa chọn nguồn cung tối ưu nhất. Linh kiện nào Việt Nam sản xuất rẻ hơn sẽ ưu tiên dùng hàng Việt, còn bộ phận nào Trung Quốc có lợi thế thì nhập từ đối tác Trung Quốc.
Shark Phú cho rằng quyết định này là bước ngoặt quan trọng giúp Sunhouse thoát khỏi giai đoạn thua lỗ kéo dài. Quan trọng hơn, doanh nghiệp Việt học được bí quyết quản trị giá thành – yếu tố tạo nên sức cạnh tranh của các nhà máy Trung Quốc trên thị trường toàn cầu.
Bí quyết quản trị giúp doanh nghiệp Trung Quốc luôn có giá rẻ
Theo Chủ tịch Sunhouse, điểm khác biệt lớn nhất nằm ở phương pháp tính giá thành sản phẩm.
Trong khi phần lớn doanh nghiệp Việt Nam tính giá dựa trên chi phí thực tế phát sinh rồi cộng thêm lợi nhuận kỳ vọng, doanh nghiệp Trung Quốc lại áp dụng mô hình “giá thành tiêu chuẩn”. Họ xác định trước mức chi phí tối ưu tương ứng với công suất lý tưởng của nhà máy và buộc mọi bộ phận phải vận hành quanh ngưỡng đó.
Ví dụ, nếu nhà máy có công suất thiết kế 15.000 sản phẩm thì toàn bộ chi phí sẽ được tính dựa trên công suất tối đa này thay vì sản lượng thực tế thấp hơn. Nhờ đó, giá thành sản phẩm được kéo xuống thấp hơn đáng kể.
Ngoài ra, doanh nghiệp Trung Quốc còn cực kỳ mạnh trong việc tối ưu thiết kế và nguyên vật liệu. Theo Shark Phú, họ có thể giảm từng chi tiết nhỏ nhất mà vẫn đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật.
Ông lấy ví dụ, một đoạn dây điện dài 1m có thể được rút xuống 90cm nếu vẫn đảm bảo hiệu quả sử dụng. Hoặc vật liệu có dung sai kỹ thuật cho phép sẽ luôn được tối ưu về mức thấp nhất để tiết kiệm chi phí sản xuất. Những thay đổi nhỏ nhưng áp dụng trên hàng triệu sản phẩm sẽ tạo ra chênh lệch rất lớn về giá thành.
Doanh thu tăng vọt sau khi thay đổi mô hình
Sau khi chuyển sang hợp tác và áp dụng mô hình quản trị mới, hoạt động sản xuất của Sunhouse bắt đầu chuyển biến mạnh.
Theo Shark Phú, trong suốt 4 năm đầu tự vận hành, nhà máy chỉ đạt doanh thu khoảng 300 tỷ đồng mỗi năm và liên tục ghi nhận thua lỗ. Tuy nhiên, chỉ sau một năm tái cấu trúc và tối ưu chuỗi cung ứng, doanh thu đã tăng mạnh lên khoảng 2.000 tỷ đồng.
Cùng với đó, chi phí vận hành cố định giảm mạnh từ khoảng 12% xuống còn 1,5%, giúp doanh nghiệp chính thức vượt qua giai đoạn lỗ kéo dài 5 năm để bắt đầu có lợi nhuận.
Không chỉ cải thiện tài chính, năng suất sản xuất của Sunhouse cũng tăng mạnh sau khi thay đổi mô hình quản trị. Từ mức chỉ sản xuất khoảng 500 – 600 sản phẩm/ngày, nhà máy hiện đã nâng công suất lên khoảng 1.500 sản phẩm/ngày, vượt cả mức khoảng 1.200 sản phẩm/ngày của đối tác Trung Quốc trước đây.
Shark Phú cảnh báo cơ hội cho doanh nghiệp Việt chỉ còn khoảng 2 năm
Theo Shark Phú, làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc sang Việt Nam đang mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp trong nước. Tuy nhiên, khoảng thời gian thuận lợi này có thể chỉ kéo dài thêm khoảng 2 năm nữa.
Vì vậy, ông cho rằng doanh nghiệp Việt cần tận dụng giai đoạn hiện tại để học hỏi công nghệ, quản trị và kinh nghiệm vận hành từ các đối tác quốc tế. Theo ông, việc chấp nhận lỗ trong giai đoạn đầu để đổi lấy kinh nghiệm và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu là điều cần thiết.
Chủ tịch Sunhouse nhấn mạnh rằng bài học lớn nhất không phải là né tránh cạnh tranh với Trung Quốc, mà là học cách vận hành hiệu quả hơn để đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Câu chuyện của Sunhouse được xem là ví dụ điển hình cho hành trình chuyển đổi của doanh nghiệp Việt trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt. Đồng thời, đây cũng là bài học về quản trị chi phí, tối ưu sản xuất và chiến lược hợp tác thay vì đối đầu trực diện với những đối thủ có lợi thế vượt trội về quy mô và giá thành.
