Thời gian qua, hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (KNĐMST) của Việt Nam từng bước được hình thành và phát triển, các chủ thể trong hệ sinh thái đã tham gia tương đối chủ động và tích cực. Hệ thống pháp lý thúc đẩy KNĐMST khá đầy đủ, hỗ trợ cho hoạt động của các doanh nghiệp trong lĩnh vực này. Giai đoạn tới, hệ sinh thái KNĐMST cần bứt phá, phát triển mạnh mẽ hơn nữa, nhằm huy động các nguồn lực từ khu vực nhà nước lẫn khu vực tư nhân, trong nước và nước ngoài, tăng cường liên kết và phối hợp hiệu quả giữa các chủ thể trong hệ sinh thái. 

Theo đánh giá của các chuyên gia, hệ sinh thái KNĐMST của Việt Nam đang phát triển mạnh nhờ quy mô của nền kinh tế quốc gia ngày càng mở rộng. Năm 2020, thị trường tại Việt Nam được đánh giá là điểm đến an toàn, được các nhà đầu tư, các quỹ đầu tư lựa chọn. Bà Hoàng Thị Kim Dung, Trưởng đại diện Quỹ đầu tư Nhật Bản Genesia Ventures tại Việt Nam cho biết, các nhà đầu tư có sự tin tưởng rất lớn vào tiềm năng của hệ sinh thái KNĐMST của Việt Nam, kỳ vọng đây là thị trường tiềm năng ở châu Á, sau In-đô-nê-xi-a. Việt Nam có quy mô dân số trẻ, với lòng đam mê khởi nghiệp; số lượng doanh nghiệp KNĐMST (startup) nhiều, chất lượng đào tạo nhân lực tốt và có sự đồng hành rất lớn từ Chính phủ. 

Trao đổi thanh niên khởi nghiệp tiêu biểu tại diễn đàn thanh niên khởi nghiệp 2020

Thời gian qua, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH và CN) đã triển khai nhiều chương trình, dự án là nền tảng để xây dựng hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, như: Chương trình đối tác đổi mới sáng tạo Phần Lan – Việt Nam; Chương trình thương mại hóa kết quả nghiên cứu theo mô hình thung lũng Silicon tại Việt Nam. Đặc biệt, Đề án Hỗ trợ hệ sinh thái KNĐMST quốc gia đến năm 2025 (Đề án 844) đã tập trung nâng cao năng lực, tổ chức đào tạo, huấn luyện cho các chủ thể trong hệ sinh thái, đồng thời, phát triển hợp tác, liên kết, truyền thông. Kết quả đưa đến hình thành một thế hệ doanh nghiệp KNĐMST mới với việc phát triển các mô hình, giải pháp mới ứng dụng công nghệ 4.0 trong nhiều lĩnh vực, như: Abivin (giải pháp tối ưu hóa vận hành chuỗi cung ứng); Nami (phần mềm quản lý nhà cho thuê); Ekid (ứng dụng đồ chơi và giáo cụ thông minh); Medlink (giải pháp kết nối các nhà thuốc)… Đáng chú ý, có hai startup được định giá hơn một tỷ USD là Công ty cổ phần VNG (Vinagame), VNP và khoảng 10 startup được định giá hơn 100 triệu USD.  Ngoài ra, có 61 quỹ đầu tư hoạt động ở Việt Nam, tăng 50% so với năm 2018; 57 cơ sở ươm tạo và 25 tổ chức có triển khai các chương trình thúc đẩy kinh doanh, tăng gấp  từ ba đến bốn lần so với năm 2016; 170 khu cơ sở vật chất hỗ trợ khởi nghiệp…

Nhiều chuyên gia cho rằng, giai đoạn tới, hệ sinh thái KNĐMST cần phát triển hơn nữa để thật sự trở thành môi trường thuận lợi kiến tạo, nuôi dưỡng các ý tưởng và doanh nghiệp KNĐMST. Hiện, hệ sinh thái có sự tham gia mạnh mẽ từ khu vực tư nhân, nhất là của các chuyên gia, nhà đầu tư, người Việt Nam thành công ở nước ngoài, do đó cần thiết phải có một đầu mối thống nhất quản lý, đóng vai trò điều phối các nguồn lực, như công nghệ, con người, vốn đầu tư. Các sự kiện liên quan KNĐMST cần hướng tới phục vụ các mục tiêu, mục đích khác nhau, tránh trùng lặp, dàn trải. Vai trò của Nhà nước, Chính phủ và một đầu mối điều phối chung có tính quyết định trong việc hình thành và nuôi dưỡng sự phát triển lành mạnh của hệ sinh thái KNĐMST. Nhà nước cần tác động toàn diện tới các thành tố của hệ sinh thái, thúc đẩy mối liên kết, từ đó giúp hình thành lực lượng doanh nghiệp mạnh, làm đòn bẩy tăng trưởng kinh tế nhanh, chất lượng và bền vững. 

Hệ thống chính sách cho KNĐMST cũng cần tiếp tục sửa đổi, bổ sung, tháo gỡ các rào cản, đồng thời, có những ưu đãi để khuyến khích đầu tư cho KNĐMST. Hiện nay, các quỹ đầu tư thường được đặt ở nước ngoài và xu hướng các startup hoạt động tại Việt Nam nhưng thành lập tại Xin-ga-po để nhận vốn đầu tư. Đại diện Công ty cổ phần đầu tư Medlink cho biết, nhu cầu nói chung của các startup là nhận đầu tư giai đoạn tiền hạt giống (Pre-seed) và hạt giống (Seed). Ở các giai đoạn này, chủ yếu nhà đầu tư thiên thần đầu tư chứ không phải các quỹ, nhưng quy định lại yêu cầu các nhà đầu tư thiên thần phải có đại diện và mở tài khoản tại Việt Nam, thủ tục phức tạp, mất nhiều thời gian khiến nhà đầu tư ngại và nhiều startup phải đăng ký thành lập tại Xin-ga-po để nhận vốn đầu tư thuận lợi. Các startup đăng ký hoạt động ở nước ngoài hầu hết có chất lượng tốt, và nếu chính sách không cải thiện sẽ rơi vào tình trạng “chảy máu” startup.

Thực tế cho thấy, nhu cầu nâng cao năng lực của các startup và chuyên gia tư vấn, hỗ trợ KNĐMST nhằm đáp ứng nhu cầu của các nhà đầu tư, quỹ đầu tư và tạo nội lực cho hệ sinh thái là rất lớn. Theo TS Phạm Hồng Quất, Cục trưởng Phát triển thị trường và doanh nghiệp KH và CN (Bộ KH và CN), để làm được điều đó, cần phát huy hiệu quả và tránh lãng phí, chồng chéo các nguồn lực sẵn có hiện nay như: Hệ thống các kết quả nghiên cứu, thông tin sáng chế, tổ chức đại diện sở hữu trí tuệ, các nghiên cứu viên, chuyên gia, các tổ chức KH và CN…; mạng lưới đại diện KH và CN tại nước ngoài; nguồn lực xã hội hóa từ khu vực tư nhân, doanh nghiệp lớn, tập đoàn, các cơ sở ươm tạo, thúc đẩy kinh doanh, khu làm việc chung tư nhân, nguồn lực từ các tổ chức chính trị – xã hội – nghề nghiệp… 

Để huy động các nguồn lực nêu trên và tạo đột phá trong hỗ trợ và xây dựng hệ sinh thái KNĐMST cần hình thành những mô hình mới. Thí dụ, mô hình Trung tâm hỗ trợ KN ĐMST cung cấp dịch vụ công đặc thù cho startup, các trung tâm hỗ trợ KNĐMST tư nhân, vườn ươm, trường đại học. Mô hình kết hợp giữa các trường đại học, viện nghiên cứu với khu vực nhà nước và doanh nghiệp nhằm huy động và khai thác có hiệu quả sức mạnh nguồn nhân lực, tri thức, kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ trong khối cơ sở đào tạo, giáo dục nghề nghiệp. Mô hình xây dựng hệ sinh thái KNĐMST tại các tập đoàn nhằm khai thác hiệu quả nguồn lực chuyên gia, chuỗi cung ứng, đối tác của các tập đoàn hỗ trợ cho startup, đồng thời, là phương thức nâng cao khả năng cạnh tranh của tập đoàn trong bối cảnh mới. Vườn ươm công lập cần thiết cho lĩnh vực liên quan đến an ninh, quốc phòng hoặc công nghệ có ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng (vắc-xin, thuốc phòng, chống dịch bệnh), công nghệ bảo vệ môi trường (thiên tai, động đất, sóng thần…). Các giải pháp đồng bộ nêu trên chắc chắn sẽ tạo bước chuyển biến mạnh mẽ cho hệ sinh thái KNĐMST quốc gia.

THANH QUÝ – TUẤN ANH/nhandan

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây